TTR là viết tắt của type-token ratio, tỉ lệ giữa số chữ khác nhau và tổng số chữ trong một văn bản. Chỉ số này cho biết người viết dùng bao nhiêu vốn từ, hay lặp đi lặp lại một nhúm chữ quen thuộc.
Cách tính TTR bằng một phép chia
Lấy số chữ duy nhất chia cho tổng số chữ.
- Đếm tổng số chữ (tiếng) của đoạn, không phân biệt hoa thường.
- Đếm số chữ khác nhau, mỗi chữ chỉ tính một lần dù xuất hiện bao nhiêu lần.
- Chia số thứ hai cho số thứ nhất.
Đoạn mẫu của site dài 25 chữ và có 23 chữ duy nhất, cho TTR 0,92 — mức rất cao vì đoạn quá ngắn để kịp lặp chữ nào.
Vì sao không nên so TTR của hai bài khác độ dài
Bài càng dài thì TTR càng thấp, kể cả khi người viết dùng vốn từ rộng.
Lý do nằm ở hư từ: “của”, “và”, “là” lặp lại liên tục nên mẫu số phình nhanh hơn tử số. Một đoạn 100 chữ có thể đạt 0,7 trong khi một bài 3.000 chữ hiếm khi vượt 0,35, dù bài dài thực ra phong phú hơn. Muốn so sánh, hãy cắt các bài về cùng độ dài rồi mới tính TTR, hoặc đọc kèm số chữ chỉ xuất hiện đúng một lần. Tôi xem TTR như một đèn báo lặp chữ, không phải điểm chấm văn.
Công cụ cho ra TTR
Ba công cụ sau đo cùng một hiện tượng theo cách khác nhau.
- Đếm từ duy nhất hiện thẳng TTR, số chữ duy nhất và số chữ chỉ xuất hiện một lần.
- Tần suất từ chỉ ra chữ nào đang kéo tỉ lệ xuống.
- Tìm từ lặp tô sáng chỗ lặp trong khoảng vài chục tiếng.
- Đo độ dễ đọc nhìn văn bản ở góc câu dài và từ nhiều tiếng.